In Overschild, een dorp dat zwaar getroffen is door aardbevingen en grootschalige sloop, probeerde een groep kunstenaars iets ongrijpbaars te behouden: het verhaal van de plek zelf. Marc van Vliet, kunstenaar in Overschild, werkten samen met Kéz den Engelsman en anderen in de werkgroep aan het project ‘Beleving en Verhaal van Overschild’. Hun doel was om tegenwicht bieden aan de negatieve spiraal van sloop en onzekerheid. Het project is inmiddels afgerond en Marc en Kéz blikken terug.
Van sloop naar verbeelding
Overschild werd op de kop gezet. Ruim 80% van de huizen ging tegen de vlakte, straten veranderden in bouwplaatsen en bewoners verhuisden tijdelijk of voorgoed. Hoewel er al veel nieuwbouw staat, is de verandering nog niet volledig afgerond. “Vanuit de gemeente kwam bij de start het idee om kunst en cultuur in te zetten als middel om de gemeenschap weer kracht te geven,” vertelt Marc. Zo kwam vanuit ‘Hart voor Midden-Groningen, het lokaal programma van de gemeente, de werkgroep ‘Beleving en Verhaal van Overschild’ tot leven. Naast Marc en Kéz werkten filmmaker Saskia Jeulink, theaterregisseur Klaasje Pen, auteurs Martin Hillenga en Anja Reenders en bouw- en opbouwwerker Henriette Verhoeff mee. Samen bedachten ze kunstvormen die het verhaal van het dorp konden vastleggen: van tentoonstellingen in de kerken, van films tot monumentale objecten.
De stenen staan symbool voor verwerking door verbeelding: herinneringen worden letterlijk in steen gegoten.
Stenen vol herinnering
Een van de uitgewerkte ideeën was de tegelroute. De te slopen huizen werden vastgelegd in stenen met daarin tijdcapsules. Elke steen symboliseerde een huis met tekening van het oude pand. Bewoners konden iets dierbaars inleveren, een brief, foto of iets speciaals, dat in de steen werd meegebakken. “Het idee was: al die huizen verdwijnen, maar het verhaal blijft bestaan,” vertelt Marc. Hij merkte dat veel bewoners in eerste instantie wantrouwig waren. “Toen ze hun eigen steen zagen, werd het iets van henzelf. De stenen staan symbool voor verwerking door verbeelding: herinneringen worden letterlijk in steen gegoten.” Wat begon als weerstand veranderde langzaam in trots en verbondenheid.
Het dorp verandert
Volgens beide kunstenaars is het dorp fysiek en mentaal veranderd. Oude scheve huizen maakten plaats voor strakke nieuwbouw. Het karakter van het dorp is daardoor anders. “De oude huizen droegen bij aan de identiteit van zelfstandige bewoners. Die eigenheid is nu verdwenen,” zegt Marc. Het dorp zal zichzelf weer moeten ontdekken, weer moeten groeien. Dat heeft tijd nodig.
De oude huizen droegen bij aan de identiteit van zelfstandige bewoners. Die eigenheid is nu verdwenen. Het dorp zal zichzelf weer moeten ontdekken, weer moeten groeien.
Documentaire, theater en foto-exposities
Naast de tegelroute bracht de werkgroep ook andere kunstprojecten tot stand. Saskia Jeulink maakte een documentaire over de veranderingen in Overschild, later uitgezonden op landelijke televisie. Gus Drake zette een fototentoonstelling op, er kwam een theatervoorstelling onder leiding van Klaasje Pen, de kaartencatalogus ‘Groeten uit Overschild’ en het boek ‘Kroniek van Overschild’, geschreven door Martin Hillenga met foto’s van Drake. Ook ‘Licht in Overschild’, een initiatief van Henriette Verhoeff, werd gerealiseerd.
Kunst als spiegel van een tijdperk
Terugkijkend hopen Marc en Kéz beiden dat de kunstprojecten, als het stof is neergedaald, kleine sporen achterlaten: stenen met tijdcapsules, foto’s en films. Die misschien later worden herinnerd als symbolen van veerkracht. Marc: “Over zestig jaar als iemand een steen weer opgraaft, komt het verhaal weer tot leven.”
In samenwerking met gemeente Midden-Groningen
