2025 was voor Nationaal Programma Groningen een jaar vol nieuwe ontwikkelingen. Het jaar waarin de samenwerking met Nij Begun duidelijk vorm kreeg en er records werden gebroken. Directeur Nienke Baars en voorzitter Chris Fonteijn blikken samen terug in ons jaarverslag.
Chris begon in mei 2025 als voorzitter. “Ik ontdekte deze provincie en maakte kennis met vele Groningers, daar ben ik heel blij mee. Ik vind het hier prachtig en zie hoeveel er gebeurt.” Terugkijkend op 2025 zien Chris en Nienke allebei de kracht en creativiteit van inwoners als mooiste onderdeel van Nationaal Programma Groningen. Nienke: “Dat verveelt nooit. De initiatieven van Groningers maken ons trots. Ik vind het prachtig dat we inwoners kunnen helpen bij hún ideeën. Je ziet bij programma Toukomst: als wij ruimte en vertrouwen geven, dan gaat het vliegen. Onze belangrijkste taak is dan om initiatiefnemers te ondersteunen en middelen beschikbaar te stellen. Want een idee realiseren is met alle regelgeving in ons land niet eenvoudig.”
Resultaten
Nienke: ”Ook de zichtbare resultaten van de plannen van inwoners en ondernemers bij onze loketten voor bewonersinitiatieven, versterken mijn vertrouwen in onze aanpak: geef ruimte en vertrouwen, dan ontstaan de mooiste dingen. En wees heel duidelijk over wat er niet kan.” Chris vult aan: “Inmiddels hebben we bijna 1200 projecten mede mogelijk gemaakt. Er is geen dorp waar niets gebeurt, is gebeurd of nog gaat gebeuren. Inwoners blijven daarbij zelf aan het roer van hun initiatieven. De Landschapswerkplaats en Oogst van Groningen zijn daar mooie voorbeelden van.”
Records
De koning bezocht in 2025 Enne Jans Heerd en Kunstcentrum de Ploeg. Hij sprak vol lof over het behoud van erfgoed, kunst en cultuur. Er zijn in 2025 ook records gevestigd. Kunstcentrum de Ploeg trok een recordaantal van 10.000 bezoekers binnen twee maanden. Chris: “Het Kunstcentrum vind ik geweldig. Hoe het pand is omgebouwd, een prachtige combinatie van cultuur, erfgoed en trots. Dit alles dankzij de vrijwilligers en de gemeente en de energie die je bij hen voelt.” Nienke: “Dat zij zoiets bedenken en realiseren en wij bijdragen met een heel aantal partners om een idee werkelijkheid te laten worden, dat is waar we het voor doen met zijn allen. Het één kan niet zonder het ander, je doet het samen.”
Ook de scholenchallenge vestigde in 2025 een record. Er deden meer scholieren mee dan ooit: driehonderd, van verschillende scholen uit Noord-Nederland. Nienke: “De scholieren denken zo creatief ‘out of the box’, dat hun ideeën regelmatig echt in productie gaan. Bijvoorbeeld de eetbare cups voor medicijnen in het ziekenhuis, de slimme bril voor blinden en slechtzienden en een lichtbord voor mensen in een wachtkamer, dat helpt om rustiger te ademen.”
Toekomst
Nationaal Programma Groningen blijft nog een aantal jaar bestaan. Nienke: “Wij knallen nog een aantal jaren door met alle partijen. We hebben ervaren dat van een idee naar realisatie serieus tijd kost, en het daarna echt een paar jaar duurt voordat effecten meetbaar worden. In de uitkomsten van onze tussenevaluatie, die net verschenen is, zie je dat terug: de brede welvaart in onze regio is gestegen, maar de gewenste inhaalslag ten opzichte van andere regio’s is er nog niet. Dat gaat ook echt nog wel even duren, zeker bij grotere thema’s als energievraagstukken, gezondheid en de grote stap die gezet gaat worden in vrijetijdseconomie. En dat kun je ook niet als Nationaal Programma alleen bewerkstelligen. Gelukkig worden de effecten van ons werk ook lokaal steeds beter zichtbaar. Die lessen geven we ook door aan onze opvolgers.”
Nij Begun
Die opvolgers zijn de Sociale en Economische Agenda van Nij Begun. Chris: “In september sprak ons bestuur de ambitie uit om binnen een aantal jaren te integreren in deze twee perspectief agenda’s van Nij Begun. Onze samenwerking werd in 2025 dan ook intensiever. We trekken veel samen op.” Nienke: “Ik vertelde in ons vorige jaarverslag over het estafettemodel, de metafoor voor hoe wij onze rol zien. Het werken aan perspectief voor Groningen begon ooit bij het Centrum Veilig Wonen en de Nationaal Coördinator Groningen. Wij namen vervolgens als tweede estafetteloper het stokje over. Nu geven we de komende jaren dat stokje door aan de Sociale en Economische Agenda, die dertig jaar verder bouwen aan dit perspectief. De Sociale Agenda zet bijvoorbeeld ‘ons’ Loket Leefbaarheid voort in de vorm van het Inwonersbudget. Om kennis, ervaring en lessen goed over te dragen, gaan we ook samenwonen: halverwege 2026 verhuizen we naar een gezamenlijk kantoor, met de perspectiefagenda’s van Nij Begun.”
Lessen in participatie
Chris: “We kunnen veel meegeven aan Nij Begun, maar ook aan andere overheden en organisaties. Zo hebben we bijvoorbeeld veel kennis en ervaring met participatie en burgerinitiatieven. Dat zijn belangrijke thema’s voor veel overheden, terwijl ze er vaak nog weinig ervaring mee hebben.” Nienke licht toe: “Denk aan de plannen van Groningers, voor 100 miljoen euro aan Toukomstbudget. De deelnemers hebben daarmee een beweging in gang gezet voor een beter en leefbaarder Groningen. We zijn er trots op dat we deze lessen kunnen doorgeven. Dat geldt ook voor de inrichting van ons bestuur, met een combinatie van mensen uit onderwijs, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en overheid. Die structuur zie je in een andere vorm terug in de Economische Agenda.
Plannen voor 2026
Chris vertelt over de plannen voor dit jaar: “In 2026 investeren we extra geld in het Impulsloket voor inwonersgroepen en kleine ondernemers, werken we nog nauwer samen met de Sociale en Economische Agenda, verwachten we de start van de baanbreker vrijetijdseconomie en gaan de subsidieregelingen voor de Toukomstprojecten Landschapswerkplaats en Oogst van Groningen open.” Nienke: “We hebben nog honderden projecten om aan te werken en we gaan verhuizen. In 2026 is ons voornemen trouwens ook om samen met de regio trotser te zijn op onze resultaten en die beter te delen!”
